یک کلاسیک مدرن

همه‌چیز برای ماندن در تاریخ داشت. یک شخصیت محوری به‌یادماندنی برگرفته از رمان والتر تِویس، پل نیومنِ ستاره‌شده‌ی پس از «گربه‌ی روی شیروانی داغ» و «تابستان گرم طولانی»، حال‌وهوایی به‌جامانده از دوران کلاسیک‌های طلایی (سیاه‌وسفیدش در اول دهه‌ی شصت و وامی که از نوآرها می‌گیرد) و زمانه‌ای که می‌خواست قهرمان‌ش، هراندازه هم زخمی، دیگر نبازد. اصلن «بیلیاردباز» شاید مهم‌ترین فیلم تاریخ در اهمیت نباختن باشد. درباره‌ی «شخصیت قهرمانی». در ستایش بازگشت. همان چیزی که رابرت راسنِ کارگردان، خودش با گوشت و پوست، احساس کرده بود و برای همین در فیلم‌نامه‌ی مشترک‌ش با سیدنی کارول، همه‌ی آن حس‌های دوران سرخورده‌گی از کمونیسم و بازگشت‌ش به حرفه‌ای را که دوست داشت، به ماده‌اولیه‌ی رمان افزوده و بعد هم مقابل دوربین اجراش کرده‌.
«بیلیاردباز» کلکسیون شخصیت‌های خاکستری‌ست. آدم‌هایی که تا ته پلیدی می‌روند اما ته‌ش می‌شود فهمیدشان؛ هرچه هم عقوبت کارهایی که کرده‌اند سنگین و سخت بوده باشد. همان‌قدر که ادی خوش‌دست را می‌فهمی، قواعد بازی بشکه‌ی مینه‌سوتا را هم درک می‌کنی و دلایل دوام‌آوردن سارا پاکارد و برت را هم. همین شخصیت‌پردازی ویژه و اجرای محشر دسته‌جمعی‌اش جلوی دوربین است که سبب می‌شود هر چهار بازیگر نامزد اسکار آن سال شوند.
«بیلیاردباز» با سینمااسکوپ جادویی‌اش، با ریتم سرپا و داستان پر اتفاق‌ش و با تصویر امریکای دهه‌ی پنجاه‌ش (که دارد پوست می‌اندازد و مدرن می‌شود و فیلم هم از این دگردیسی اجتماعی بی‌تأثیر نیست) پس از نیم‌قرن هنوز همان است که روز اول بوده: مؤثر‌ و باشکوه. مورخان بسیاری این‌گونه توصیف‌ش کرده‌اند که «یک کلاسیک مدرن».
+
«بیلیاردباز» نامزد ۸ جایزه‌ی اسکار می‌شود؛ از جمله تمام پنج رشته‌ی اصلی، اما هیچ‌کدام از اسکارهای اصلی را نمی‌برد و با دو جایزه‌ی فنی مراسم را ترک می‌کند؛ این همان سالی‌ست که همه مرعوب و مبهوت «داستان وست‌ساید» شده‌اند. البته که نیومن ربع قرن بعد برای ایفای همین نقش در «رنگ پول» بالاخره اسکار می‌گیرد؛ می‌گویند در جبران اسکاری که باید در ۱۹۶۱ می‌گرفت و نگرفت.
… و البته که برای ما «بیلیاردباز» بی‌صدای چنگیز جلیلوند روی ادی خوش‌دست و صداهای زهره شکوفنده و منوچهر اسماعیلی آن فیلم خاطره‌انگیز نیست. نسخه‌ی دوبله‌ی فارسی «بیلیاردباز» از بهترین‌های دوران طلایی دوبله است و تماشاش بر هر عشق سینمایی واجب.

 

[ این فهرست ترتیب ندارد. لزومن بهترین‌های تاریخ سینما هم نیست. #جواهرهای_سینمایی_زندگی_من است، برای کسانی که در این سال‌ها هم‌سلیقه بوده‌اند یا دنبال‌م کرده‌اند. محبوب‌ترین‌هام. ]
#صدفیلم_خسرونقیبی