• Directed by Zack Snyder
  • Written by Chris Terrio & Joss Whedon
  • Starring: Ben Affleck, Henry Cavill, Amy Adams, Gal Gadot, Ezra Miller, Jason Momoa, Ray Fisher, Jeremy Irons, Diane Lane, Connie Nielsen, J. K. Simmons
  • US | 2017
  • on Wikipedia

ابرقهرمانان عزیز لبخند بزنید
۱
«انجمن عدالت» را میان گروهی از دی‌سی‌فن‌های جوان در نخستین روز اکران دیدم. پیش از شروع فیلم، با وجود داشتن شماره‌صندلی، صفی طولانی مقابل سالن بسته بودند تا زودتر از بقیه وارد سالن نمایش شوند، فیلم که شروع شد روی عنوان «انجمن عدالت» دست زدند و ته فیلم هم همین کار را کردند. میانگین سنی عمده‌ی جمعیت، همان گروه سنی‌ست که فرنگی‌ها «تین‌ایج» صداش می‌زنند. بچه‌هایی که احتمالن هنگام اکران نخستین قسمت از سری تازه‌ی فیلم‌های دی‌سی (یعنی «مرد پولادین») ده پانزده ساله بوده‌اند و حالا قدری هم بزرگ‌تر شده‌اند. این مقدمه را نوشتم تا بگویم این‌که چه چیزی میان آن تیتراژ‌ اول تا آخر گذشت، چندان برای این بچه‌ها مهم نبود. صرف گردآوری این تعداد ابرقهرمان در یک فیلم (معادل معروف «انتقام‌جویان» مارول در سمت کمپانی دی‌سی) آن‌ها را هیجان‌زده می‌کرد؛ و البته که فیلم، در یک تغییرجهت آشکار، برای همین گروه ساخته شده است. چیزی که دقیقن نقطه‌ی اختلاف ابرقهرمانی‌های دی‌سی و مارول در شروع کار بود؛ و حالا انگار قرار نیست باشد.

۲
در تیتراژ نام زک اسنایدر به‌عنوان کارگردان و یکی از دو داستان‌نویس فیلم آمده؛ و نام جاس ودون به‌عنوان یکی از دو فیلم‌نامه‌نویس. خب، همه می‌دانند که این توافق روی کاغذ است. درواقع اسنایدر پس از درگذشت دخترش پروژه را در مراحل پایانی فیلم‌برداری رها می‌کند و استودیو جاس ودون را (که سابقه‌ی ساخت نخستین «انتقام‌جویان» را در جبهه‌ی رقیب داشت) جایگزین اسنایدر می‌کند. ودون بخش‌هایی از سکانس‌های اسنایدر را دوباره فیلم‌برداری می‌کند و در خط داستانی تغییر ایجاد می‌کند و درنهایت محصول نهایی چیزی‌ست میان سلیقه‌ی اسنایدر و ودون؛ چیزی که تقریبن امکان تحقق ندارد. اسنایدر، وام‌گرفته از «شوالیه تاریکی» کریس نولان، و با حمایت نولان‌ها جهان سینمایی تازه‌ی دی‌سی را ساخت (نخستین سوپرمن، داستانی از نولان دارد و برادرش جاناتان؛ و فیلم‌نامه‌نویس ثایت تیم‌شان دیوید س. گویر فیلم‌نامه را نوشته، در «بتمن علیه سوپرمن» نولان تهیه‌کننده‌ی اجرایی‌ست و باز در تیم فیلم‌نامه از گروه ثابتش صاحب مهره است؛ این‌جا اما تهیه‌کننده اجرایی است بی‌آن‌که تأثیری در گروه داستانی فیلم داشته باشد)؛ جهانی که ویژگی اصلی‌اش زمینی‌کردن ابرقهرمانان، باورپذیرکردن‌شان و دادن نقطه‌ی ضعف به آن‌ها بود، چیزی که با میزان فرازمینی‌بودن و شوخ‌طبعی ذاتی کامیک‌ها در تناقض آشکار است؛ اما سه‌گانه‌ی بتمن نولان ثابت کرد مشتری خودش را دارد. در نقطه‌ی مقابل ودون جزو پایه‌گذاران جهان ابرقهرمانی مارول بود. داستان‌هایی با پیام‌های اخلاقی ساده (مثلن در نخستین «انتقام‌جویان» تم داستانی اتحاد است؛ در نخستین فیلم کنار هم قرارگرفتن گروهی ابرقهرمان. همین‌قدر کودکانه). فیلم‌هایی وفادارتر به کامیک‌های خالق اصلی مارول یعنی استن لی و پر از طنازی و شوخ‌طبعی. حالا در «انجمن عدالت» با شماری وصله‌پینه و نمای لایی طرف‌یم که سکانس‌های دو خالق را به هم وصل کرده. سکانس دعوت‌شدن آکوامن به گروه را یادتان هست؟ همانی که حدود یک سال پیش همراه با سکانس دعوت از فلش به‌عنوان پیش‌درآمد «انجمن عدالت» منتشر شد و فضای سرد و آخرالزمانی‌اش خیلی‌ها را به سرنوشت «انجمن عدالت» امیدوار کرد. در آن تصاویرِ فیلم اسنایدر، بن افلک با ریشی بر صورت و چشمانی خسته خودش را به آخرین دریای شمالی رسانده بود تا بتواند یکی دیگر از ابرقهرمانان را متقاعد به حضور در گروه کند. فکر می‌کنید سکانس بعدی فیلم کنونی چیست؟ افلک جلوی آینه در حال تراشیدن ریش خودش. درباره‌ی همان سکانس دیگر هم می‌شود حرف زد. شوخ‌طبعی تین‌ایجری فلش در مواجهه با بروس وین. جنس طنزی که اسنایدر برای این شخصیتش می‌خواسته در همان سکانس یک سال پیش مشخص است. فلش این فیلم کنونی چیزی در مایه‌های تام هالند «انتقام‌جویان» است. اسپایدرمن تین‌ایجی میان تیم تونی استارک. نسخه‌ی شبیه‌سازی‌شده‌ی همان رابطه، سر از این فیلم درآورده. حالا فلشی داریم که دائم مزه می‌ریزد، کارهای بچه‌گانه می‌کند و موجب تفریح ابرقهرمان‌های جدی دیگر می‌شود. سکانس پس از تیتراژ پایانی فیلم کنونی با حضور سوپرمن و فلش و مسابقه‌ای که بین خودشان می‌گذارند، مصداق کامل همه‌ی آن چیزی‌ست که در «انجمن عدالت» قرار نبوده ببینیم. اصلن بدترین بخش ماجرا همین جناب هنری کاویل و شخصیتش است. سوپرمن بازگشته به داستان، همه‌ی آن رشته‌های دو فیلم قبلی را پنبه می‌کند. آبی و قرمز تیره‌شده‌ی لباس‌های تازه‌ی سوپرمن که او را از آن قهرمان فانتزی کامیک‌ها بدل به ابرقهرمانی از جنس بتمن نولان کرده بود، در احیای او دوباره جای خودش را به همان لباس کلاسیک قرمزآبی جیغ و لبخندهای پت‌وپهن کامیکی داده تا متوجه شویم آن‌چه دی‌سی از جهان گسترش‌یافته‌اش می‌خواهد چیزی تازه است؛ خیلی دور از آن‌چه سینماگران رویاپرداز سال‌های اخیر حول آن‌ها، سعی در تحققش داشتند.

۳
چه چیز کار را به این‌جا کشاند؟ زک اسنایدر که نخستین فیلم‌های «جهان گسترش‌یافته‌ی دی‌سی» را جلوی دوربین برد، با بی‌اعتنایی عجیب‌وغریب و حیرت‌انگیز منتقدان مواجه شد. آن‌ها او را دوست نداشتند. هرچه طرف مقابل فیلم‌های بازی‌گوشانه‌ی کم‌مایه‌ی سرگرم‌کننده به بازار داد مورد تمجید قرار گرفت (نمونه‌ی کاملن متأخر و هم‌دوره با همین فیلم: «ثور: رگناروک») و هرچه این سمت اسنایدر و شرکا (حتا دیوید آیر در اثر سرگرم‌کننده‌اش «جوخه‌ی انتحاری») زدند، به در بسته‌ی قلب منتقدان آن‌ور آبی خورد. این وسط فقط دو مثال نقض وجود داشت. یکی حس تغییر مسیر در مارول با فیلم «کاپیتان آمریکا: جنگ داخلی» که به‌نظر جهان تاریک و زمینی این سمت روی آن‌ها اثر گذاشته بود (که بعد مشخص شد همان یک داستان انگار چنین چیزی را می‌طلبیده) و دیگر، «واندروومن» پتی جنکینز که به‌شکل حیرت‌آوری منتقدان دوستش داشتند. خط‌کش سلیقه‌ای می‌گوید اگر این یکی به مذاق‌شان خوش آمد، باید آن دو فیلم اسنایدر هم می‌آمد؛ که نیامد… تنها حدس این است که مفاهیم زن‌آزادخواهانه و ایده‌ی بازسازی عظیم افسانه‌ی پیگمالیون (که شالوده‌ی جهان اسطوره‌ی واندروومن هم هست و برای همین جاهایی از آن فیلم را به «بانوی زیبای من» هم نزدیک می‌کند) منتقدان را جذب آن کرده باشد؛ و نه بخشی از جهان گسترش‌یافته‌ی دی‌سی.
به‌هرحال که مجموع آن بی‌مهری‌ها کار خودش را کرده است. «انجمن عدالت» شوربختانه شترمرغی‌ست که نه می‌تواند بار ببرد و نه توان پریدن دارد. مشتی ابرقهرمان جدی و عبوس دارد (برآمده از جهانی که خود اسنایدر آن را ساخته) که به‌زور لبخند می‌زنند و طنازی می‌کنند (چون لابد جمع ابرقهرمان‌های کمپانی دیگر این‌جوری موفق‌تر بوده‌اند)، به‌دلیل گسترش داستان در عرض برای معرفی ابرقهرمان‌های تازه، خبیث جذاب و چغری هم ندارد که بترساند، یا موقعیت قهرمانان را به خطر بیندازد و تازه این نسخه‌ی دوساعته‌ی اکران‌شده که گویا ۵۰دقیقه از نسخه‌ی مطلوب اسنایدر کم‌تر هم دارد، حتا جایی به معرفی شخصیت‌‌ها هم نداده است. این بدترین تجربه‌ی متأخرم از تماشای فیلمی با امضای دی‌سی بود.